Thứ 6, 19/10/2018 17:58:02

Hội Vật cầu nước, nét đẹp văn hóa độc đáo ở làng Vân

Ngày đăng: 26-05-2018 <------> Người tạo: Ban Biên Tập <------>

Năm nay, hội Vật cầu nước hay còn gọi là cướp cầu ở làng Vân (thôn Yên Viên, xã Vân Hà), được tổ chức vào các ngày 26-27-28 tháng 5 ( tức ngày 12-13-14 tháng 4 âm lịch). Lễ hội Vật cầu nước được tổ chức tại Đền Chính làng Vân. Tương truyền lễ hội độc đáo này có từ thế kỷ 6. Ngày nay, lễ hội vật cầu nước được tổ chức 4 năm một lần với ý nghĩa cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, quốc thái dân an.

Các thế hệ người làng Vân gìn giữ và lưu truyền điển tích vào thế kỷ thứ 6, có vị thân mẫu sinh một lần được 5 người con (4 trai, 1 gái), đặt tên là Trương Hống, Trương Hát, Trương Lừng, Trương Lẫy, người con gái tên Mỹ Đạm. 5 người con của bà có dung mạo khác thường, khí chất hiển lộ. Khi đất nước lâm nguy, Triệu Việt Vương rút quân rời bỏ kinh thành về đầm Dạ Trạch lánh nạn, anh em họ Trương liền ra tay giúp nước. Sau khi đại thắng trở về đầm Dạ Trạch thì bị bọn quỷ đen quấy phá, hai bên xung trận với giao ước, ai thắng sẽ được thưởng, ai thua, sẽ phải quy phục. Bọn quỷ đen thua trận, quy hàng các đại tướng. Từ đó trở đi, dân làng Vân mở hội vật cầu nước (còn gọi là hội Khánh Hạ) vào ngày hóa của Đức Thánh với ý nghĩa tưởng nhớ và mừng chiến thắng của các Ngài.

Sân Đền rộng hơn 200 mét vuông đã được đổ đầy đất bùn. Bùn ở đây được kiểm tra kỹ càng, nước không được quá nhiều (sẽ bị ướt), hoặc quá ít (sẽ bị khô). Nước đổ vào sân Đền cũng phải là nước sông Cầu do từ 4-6 cô gái mặc đồ truyền thống của làng quê Bắc Bộ gánh nước từ sông lên bằng quang gánh cổ truyền, chiếc đòn gánh được chuốt kỹ và chỉ dùng mỗi khi có lễ hội. Thùng nước không phải thùng thông thường mà bằng chum của làng Thổ Hà, loại chum dùng để cất rượu.

Hai đầu sân có hai lỗ sâu gần 1m, rộng nửa mét, các đấu thủ ôm cầu đẩy xuống hố sẽ được tính là đội chiến thắng. Quả cầu không phải cầu bình thường, mà là quả cầu nặng khoảng 20kg làm bằng gỗ. Bưng được quả cầu đó và phải bảo vệ, di chuyển, cho vào lỗ trước sự cản phá “ác liệt” của đối phương và trên bãi bùn trơn trượt, quả là một thử thách không hề nhỏ.

Đội cầu gồm 20 quân cầu là những thanh niên được tinh tuyển từ 5 xóm, mỗi xóm 4 người. Đội chính thức sẽ có 16 quân cầu  và 4 người dự bị. Thời xưa, các quân cầu sẽ phải giữ mình trong sạch, ăn chay, và kiêng yêu đương, giữ tâm trong sạch, và có khi còn bị cách ly toàn bộ để giữ mình chay tịnh. 

Các quân cầu xếp hàng đôi, đối diện nhau, sau đó, mỗi đội cử ra một cặp đấu vật với nhau xem ai thắng nghĩa là đội đó được giao cầu trước. Trận đấu bắt đầu với sự giao tranh quyết liệt của hai đội. Ai cũng muốn đưa quả cầu vào lỗ của sân đối phương. Nhưng, muốn nhanh cũng phải từ từ. Sân trơn trượt, địch thủ đội bạn khỏe, táo bạo, cướp cầu liên tục. Có lúc muốn bảo vệ cầu phải bưng cả cầu thủ đội mình lên cao. Trận đấu rất hấp dẫn, nhiều kịch tính, trong tiếng trống thúc giục lúc khoan thai, lúc dồn dập. 

Trong buổi chiều ngày đầu tiên mở hội, hai đội đại diện cho hai giáp là giáp trên và giáp dưới đã thi đấu nhiều hiệp. Mỗi đội đều thả được một quả cầu vào lỗ cầu bên sân đối phương. Hai ngày tiếp theo lễ hội vẫn tiếp tục diễn ra, hứa hẹn sẽ có những hiệp đấu vô cùng gay cấn của hai bên.

Năm nay cùng với việc tổ chức lễ hội Vật cầu nước, làng Vân còn tổ chức hát quan họ tại bến Đền, giao lưu quan họ và thi đấu bóng chuyền hơi.

Hội vật cầu nước cũng là dịp để người dân và du khách thưởng thức những màn tranh cầu quyết liệt của hai giáp cùng tiếng hò reo vang dội. Mặc dù thời tiết vô cùng oi bức song hàng nghìn người người từ già đến trẻ vây quanh sân cầu, ai cũng lấm lem bùn đất vì nước bùn bắn lên. Nhưng trong tâm thức của người xem, ai nấy đều rất vui vẻ.

Một số hình ảnh tại lễ hội:

Đỗ Tập – Thế Hiền